ตามกฎหมายไทย ปั้นจั่น (ปจ.) แบ่งเป็น 2 ชนิด คือ ปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่ (ปจ.1) และปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่ (ปจ.2) ทั้งสองชนิดต้องได้รับการตรวจสอบและทดสอบการรับน้ำหนักโดยวิศวกรเครื่องกลตามรอบที่กำหนดตามพิกัดยกและลักษณะงาน หากไม่ตรวจตามรอบ ธุรกิจเสี่ยงต่อโทษปรับ คำสั่งหยุดใช้งาน และความรับผิดทางกฎหมายหากเกิดอุบัติเหตุ
ปั้นจั่น (ปจ.) คืออะไร?
ปั้นจั่น หรือเครน คือเครื่องจักรกลที่ใช้ยกสิ่งของขึ้นลงตามแนวดิ่ง และเคลื่อนย้ายสิ่งของแบบแขวนลอยไปตามแนวราบ มีอักษรย่อว่า ปจ. ที่ใช้คำว่าปั้นจั่น เพราะในตัวบทกฎหมายไทยไม่ใช้คำทับศัพท์ว่า “เครน”
ปจ.1 กับ ปจ.2 ต่างกันอย่างไร?
| ชนิด | ความหมาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| ปจ.1 ปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่ | ปั้นจั่นที่ติดตั้งอยู่กับที่ บนโครงสร้าง ราง หรือหอสูง | เครนเหนือศีรษะ เครนขาสูง เครนแขนหมุน ทาวเวอร์เครน |
| ปจ.2 ปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่ | ปั้นจั่นที่ติดตั้งบนยานพาหนะที่เคลื่อนที่ได้ | โมบายเครน รถเฮี๊ยบติดเครน เครนตีนตะขาบ |
ต้องตรวจปั้นจั่นทุกกี่เดือน?
| ลักษณะงาน | พิกัดยกอย่างปลอดภัยตามที่ผู้ผลิตกำหนด | ความถี่ในการตรวจ |
|---|---|---|
| งานก่อสร้าง | ไม่เกิน 3 ตัน | ทุก 6 เดือน |
| งานก่อสร้าง | มากกว่า 3 ตัน | ทุก 3 เดือน |
| งานประเภทอื่น | ตั้งแต่ 1 ตัน ไม่เกิน 3 ตัน | ทุก 1 ปี |
| งานประเภทอื่น | มากกว่า 3 ตัน ไม่เกิน 50 ตัน | ทุก 6 เดือน |
| งานประเภทอื่น | มากกว่า 50 ตันขึ้นไป | ทุก 3 เดือน |
ปั้นจั่นที่หยุดใช้งานตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป หรือมีการซ่อมแซม ต้องตรวจสอบใหม่ก่อนนำกลับมาใช้งานทุกครั้ง
การทดสอบการรับน้ำหนัก
กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหารและการจัดการด้านความปลอดภัยฯ เกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ (ปรับปรุงล่าสุด พ.ศ. 2564) กำหนดให้การทดสอบพิกัดยกดำเนินการโดยวิศวกรเครื่องกล สำหรับปั้นจั่นที่ใช้งานแล้ว ให้ทดสอบที่ 1.25 เท่าของน้ำหนักที่ใช้งานจริงสูงสุด แต่ไม่เกินพิกัดยกอย่างปลอดภัยที่ผู้ผลิตกำหนด หากไม่มีพิกัดจากผู้ผลิต ให้วิศวกรเป็นผู้กำหนด สำหรับปั้นจั่นใหม่ กฎหมายกำหนดน้ำหนักทดสอบตามช่วงพิกัดยก เช่น ปั้นจั่นใหม่ที่มากกว่า 20 ตันแต่ไม่เกิน 50 ตัน ให้ทดสอบเพิ่มอีก 5 ตันจากพิกัดยกอย่างปลอดภัย
ไม่ตรวจเครนตามรอบ เสี่ยงอะไรทางกฎหมาย?
- ผิดกฎหมายและมีโทษปรับ การไม่ตรวจตามกำหนดถือว่าไม่ปฏิบัติตามกฎหมายความปลอดภัย อาจถูกปรับเมื่อมีการตรวจสอบ
- เสี่ยงถูกสั่งหยุดดำเนินงาน หากพบว่าอุปกรณ์ไม่ปลอดภัย หน่วยงานรัฐสั่งหยุดใช้งานหรือหยุดโรงงานได้
- เสี่ยงคดีอาญาหากเกิดอุบัติเหตุ หากอุบัติเหตุเกิดจากเครนที่ไม่ได้ตรวจสอบ ผู้รับผิดชอบอาจถูกดำเนินคดี
- กระทบภาพลักษณ์องค์กร องค์กรที่ไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานอาจเสียความเชื่อมั่นจากลูกค้าและคู่ค้า
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย
- คิดว่า “ยังไม่พัง = ยังไม่ต้องตรวจ”
- มองว่าการตรวจเป็นค่าใช้จ่าย ไม่ใช่การลงทุน
- รอให้มีปัญหาก่อนค่อยแก้
การตรวจเครนตามรอบไม่ใช่แค่เรื่องความปลอดภัย แต่เป็นเกราะป้องกันทางกฎหมายที่ช่วยให้ธุรกิจดำเนินงานได้อย่างมั่นคง การตรวจตามกฎหมายเป็นส่วนเสริม ไม่ใช่สิ่งทดแทน การทำ PM เครน
คำถามที่พบบ่อย
เครนเหนือศีรษะเป็น ปจ.1 หรือ ปจ.2?
เครนเหนือศีรษะติดตั้งอยู่กับที่ จึงเป็น ปจ.1 (ปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่)
ใครเป็นผู้ทดสอบการรับน้ำหนัก?
วิศวกรเครื่องกล ตามที่กฎกระทรวงกำหนด
ซ่อมเครนแล้วต้องตรวจใหม่หรือไม่?
ต้องตรวจ ปั้นจั่นที่ซ่อมแซม หรือหยุดใช้งานตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป ต้องตรวจสอบก่อนนำกลับมาใช้งาน
ออนวัลล่าให้บริการตรวจสอบและทดสอบเครนเป็นส่วนหนึ่งของ บริการหลังการขาย ติดต่อเรา เพื่อนัดตรวจเครน
